„Co możesz zrobić, aby promować pokój na świecie? Idź do domu i kochaj swoją rodzinę” - Matka Teresa
niedziela, 22 listopada 2026 Cecylii, Wszemily, Stefana

Kobiety z Kresów - MARIA DULĘBIANKA

21 LISTOPADA 1858 ROKU W KRAKOWIE URODZIŁA SIĘ MARIA DULĘBIANKA – MALARKA, DZIAŁACZKA SPOŁECZNA, SUFRAŻYSTKA, LITERATKA, PUBLICYSTKA I EMANCYPANTKA.

Artystka portretowała przede wszystkim kobiety i dzieci. Niezwykle wrażliwa malowała często sceny przedstawiające ubogich mieszkańców miasta. Była emancypantką, walczyła o równouprawnienie kobiet. Wielokrotnie portretowała Marię Konopnicką której była życiową towarzyszka.

Była córką Henryka Dulęby herbu Alabanda i Marii z Wyczałkowskich Skibowej. Miała pięcioro rodzeństwa. Uczyła się na pensji u Justyny Maliszewskiej. W wieku piętnastu lat rozpoczęła naukę w Wiedniu. W latach 1880-1883 pobierała lekcje w Warszawie w pracowni artysty Wojciecha Gersona. Jest dalece prawdopodobne, że pobierała też nauki, u Jana Matejki w Krakowie. W latach 1884–1886 studiowała w Académie Julian w Paryżu. Na wystawie światowej w Paryżu w 1889 zaprezentowała obrazy „Na pokucie” i „Sieroca dola”, za który otrzymała wyróżnienie (mention honorable). Z czasem stała się życiową towarzyszka Marii Konopnickiej. Od 1890 roku przez dwadzieścia lat artystki wspólnie podróżowały i mieszkały za granicą, m.in. w Monachium, Zurychu, Dreźnie i Wiedniu, a po powrocie do kraju w dworku w Żarnowcu.

W 1895 rozpoczęła walkę o dopuszczenie kobiet do studiowania w krakowskiej Szkole Sztuk Pięknych. Publikowała w feministycznym „Sterze”. W 1908 roku pomimoo, że kobiety nie mogły głosować, kandydowała do Sejmu Krajowego we Lwowie z ramienia Komitetu Równouprawnienia Kobiet. Zdobyła pięcet głosów, które zostały unieważnione. Znana była z kontrowersji. Często nosiła garnitury, krawaty i krótkie włosy, co na przełomie XIX i XX wieku było ogromnym skandalem towarzyskim. Po śmierci Konopnickiej w 1910 roku zamieszkała na stałe we Lwowie, gdzie założyła Wyborczy Komitet Kobiet do Rady Miejskiej i Komitet Obywatelskiej Pracy Kobiet. Brała udział w wojnie polsko-ukraińskiej współtworząc służbę sanitarną. 31 grudnia 1918 roku przemawiała w imieniu delegacji na audiencji u Józefa Piłsudskiego. Podczas wojny polsko-ukraińskiej, była też delegatką Czerwonego Krzyża badającym warunki internowania polskich jeńców w obozach ukraińskich.
Pod koniec stycznia 1919 roku wraz z Teodozją Dzieduszycką i Marią Opieńską objechała obozy jenieckie w Stryju, Chodorowie, Żurawnnie, Stanisławowie, Kołomyji, Buczaczu, Jazłowcu, Mikulińcach, Czortkowie, Strusowie, Tarnopolu i Złoczowie. Delegatki zaraziły się od chorych jeńców polskich tyfusem plamistym. Maria Dulębianka zmarła na tyfus, 7 marca 1919 roku we Lwowie. Został pochowana w grobowcu Marii Konopnickiej na Cmentarzu Łyczakowskim.
W 1927 roku jej trumnę przeniesiono na nowo założony Cmentarz Obrońców Lwowa.
źródło: Maria Dulębianka: Semper fidelis. Obrona Lwowa w obrazach współczesnych (https://www.sbc.org.pl/publication/20398), p. 167, https://commons.wikimedia.org