Trybunał Konstytucyjny potrzebuje RESETU po PRL!
Trybunał Konstytucyjny został powołany z inicjatywy władz komunistycznych w latach 80. XX wieku. Jego utworzenie miało służyć m.in. legitymizacji systemu i stanowić element tzw. „socjalistycznej odnowy”. Utworzenie TK uchwalił Sejm PRL w marcu 1982 roku, w okresie stanu wojennego.
Władze PRL wykorzystały ideę Trybunału Konstytucyjnego jako fasadowego instrumentu propagandowego. Miał on stwarzać pozory istnienia demokratycznych instytucji kontrolnych, a tym samym uwiarygodniać system komunistyczny w oczach społeczeństwa i Zachodu.
Niestety, Trybunał Konstytucyjny stał się również jednym z elementów ustrojowych III RP, co rodzi pytania o jego rzeczywistą rolę i niezależność oraz o to, czy nie utrwala rozwiązań służących ochronie interesów określonych środowisk politycznych.
Potrzebny jest systemowy reset Trybunału Konstytucyjnego albo jego likwidacja i przekazanie kompetencji w zakresie kontroli konstytucyjności prawa odpowiednio ukształtowanej izbie Sądu Najwyższego. Celem powinno być stworzenie przejrzystego, niezależnego i wiarygodnego mechanizmu ochrony Konstytucji, wolnego od partyjnych wpływów i obciążeń poprzedniego systemu.
Trybunał Konstytucyjny potrzebuje RESETU po PRL!
Trybunał Konstytucyjny powstał w schyłkowym okresie PRL. Jego utworzenie uchwalił Sejm PRL 26 marca 1982 r., w czasie stanu wojennego. Idea kontroli konstytucyjności prawa, znana w państwach demokratycznych, została wprowadzona w realiach komunistycznego państwa, które nie przestrzegało podstawowych standardów demokratycznych. Władze PRL mogły wykorzystywać nowe instytucje również do budowania wizerunku państwa przeprowadzającego rzekomą „socjalistyczną odnowę”.
Po 1989 roku Polska miała szansę zbudować instytucje państwowe oparte na nowych zasadach. Tymczasem do dziś nie rozwiązaliśmy fundamentalnego problemu: jak zapewnić rzeczywistą niezależność Trybunału Konstytucyjnego, skoro o wyborze jego sędziów decyduje większość sejmowa, a partyjne układy i polityczne nominacje mogą przesądzać o jego składzie?
Dość partyjnych nominacji! Czas na reset po PRL!
Jeżeli Trybunał Konstytucyjny ma być rzeczywiście niezależny i nie może stanowić instrumentu walki politycznej, potrzebujemy czegoś więcej niż kolejnej wymiany sędziów. Potrzebujemy systemowego resetu, który zerwie z logiką partyjnego zawłaszczania państwa i pozwoli zbudować instytucję na nowych, przejrzystych zasadach.
Nie może być tak, że każda kolejna większość parlamentarna traktuje Trybunał jak polityczny łup, a następnie obsadza go osobami, którym ufa lub które wywodzą się z jej własnego zaplecza. Niezależność nie polega na tym, że politycy jednej strony zastępują polityków drugiej strony. Polega na stworzeniu takich reguł, aby żadna partia nie mogła traktować Trybunału jak własnego zaplecza.
Sędziowie Trybunału Konstytucyjnego nie mogą być politycznymi nominatami, których zadaniem jest zabezpieczanie interesów własnego obozu. Nie wystarczy, że formalnie zostaną sędziami. Muszą mieć rzeczywistą niezależność, autorytet i gwarancje bezstronności.
Większość parlamentarna nie może mieć prawa do swobodnego obsadzania Trybunału własnymi ludźmi bez skutecznych mechanizmów równoważących jej wpływ. Konieczne są nowe zasady wyboru sędziów, przejrzyste kryteria kandydowania, rzeczywista kontrola społeczna oraz rozwiązania ograniczające partyjne zawłaszczanie instytucji.
Reset, a nie kolejna wojna partyjna
Postulat głębokiej przebudowy państwa i zerwania z układem politycznym III RP od lat pojawiał się w programie Kukiz’15. Dziś również różne ugrupowania parlamentarne formułują postulaty zmian w funkcjonowaniu Trybunału, choć nie wszystkie zgadzają się co do ich zakresu i kierunku.
Nie chodzi o to, aby jedną partię zastąpić drugą, a jej nominatów kolejnymi nominatami. Nie chodzi również o to, aby Trybunał podporządkować aktualnej większości pod hasłem naprawy państwa.
Chodzi o zmianę reguł gry!
Jeżeli chcemy niezależnego Trybunału Konstytucyjnego, musimy odrzucić zasadę, zgodnie z którą zwycięzca wyborów może traktować instytucje państwowe jak zdobycz polityczną. Potrzebujemy resetu personalnego i ustrojowego, opartego na jasnych regułach, które będą obowiązywać niezależnie od tego, kto aktualnie rządzi.
Jeżeli zaś uznamy, że obecny model nie daje się naprawić, należy poważnie rozważyć likwidację Trybunału i przekazanie jego kompetencji odpowiednio ukształtowanej izbie Sądu Najwyższego, przy zachowaniu gwarancji niezależności i skutecznej kontroli konstytucyjności prawa.
Bez zerwania z partyjnym mechanizmem nominacji nie będzie niezależnego Trybunału. Bez systemowego resetu będziemy jedynie świadkami kolejnych odsłon tej samej wojny politycznej, w której zmieniają się nazwiska, ale nie zmieniają się zasady.
Polska potrzebuje instytucji stojących na straży Konstytucji, a nie instytucji, o których niezależności obywatele muszą być przekonywani przez polityków.
